Coco Chanel

Gabrielle "Coco" Chanel is een van de invloedrijkste en iconische modeontwerpsters uit de geschiedenis. Ze bevrijdde vrouwen van het korset, introduceerde comfort als het nieuwe chic en creëerde ’s werelds beroemdste parfum. Maar achter het glansrijke imago van het modehuis schuilt een complex verhaal vol mythevorming, zakelijke conflicten en schaduwzijden uit de Tweede Wereldoorlog.

Een getroebleerde jeugd en de kunst van het heruitvinden

Chanel werd in 1883 in armoede geboren in Saumur. Toen ze twaalf jaar oud was overleed haar moeder. Kort daarna liet haar vader het gezin definitief in de steek en werd ze ondergebracht in het weeshuis van het klooster in Aubazine.

Gedurende haar hele leven zou ze op de vlucht slaan voor deze pijnlijke en armoedige werkelijkheid. Chanel stond erom bekend dat ze haar verleden grondig fabriceerde en herschreef. Ze sprokkelde een eigen mythologie bij elkaar waarin het weeshuis werd verruild voor welgestelde tantes en haar vader plotseling naar Amerika was geëmigreerd. Die vrije interpretatie van haar jeugd was niet alleen een kwestie van overlevingsdrang, maar ook het begin van het creëren van haar eigen ultieme persona.

De revolutie in de damesmode

Haar carrière als ontwerpster begon rond 1910, toen ze in Parijs hoeden ging ontwerpen met de steun van haar geliefde Arthur "Boy" Capel - een cruciaal figuur in haar leven, die in december 1919 tragisch om het leven kwam bij een auto-ongeluk. Al snel na haar start opende ze winkels in Deauville en Biarritz, waar ze de aristocratische elite wist te betoveren.

In een tijd waarin vrouwen nog gekleed gingen in strakke korsetten, zware, beperkende japonnen en volumineuze creaties, introduceerde Chanel een geheel nieuwe, stijlvolle lijn geïnspireerd op de herenmode. Ze gebruikte comfortabele stoffen zoals jersey en ontwierp kleding die bewegingsvrijheid bood: simpel, elegant en tijdloos. Met de introductie van de little black dress en haar kenmerkende mantelpakjes gaf ze vrouwen een ongekende vorm van moderne onafhankelijkheid.

Chanel No. 5: Triomf en een ongelijke deal

In 1921 zette Chanel de parfumwereld op haar kop met de lancering van Chanel No. 5, ontworpen in samenwerking met de Franse parfumeur Ernest Beaux. Het werd het best verkochte parfum ter wereld.

Achter het commerciële succes ging echter een wespennest van contracten schuil. Om de grootschalige productie en wereldwijde distributie te financieren, was Chanel een partnerschap aangegaan met de Joodse zakenman Pierre Wertheimer en diens broer Paul, de eigenaren van het bekende cosmeticabedrijf Bourjois.

Via hun bedrijf Parfums Chanel bezaten de gebroeders Wertheimer 70% van de aandelen van het parfum. Financier en zakenpartner Théophile Bader bezat 20%, en Chanel zelf hield slechts 10% van de aandelen over. Hoewel ze multimiljonair werd, voelde deze verhouding voor haar als een diepe vernedering; zij leverde de naam en de creatieve ziel, terwijl de gebroeders Wertheimer het leeuwendeel van de winst opstreken.

Oorlogsjaren en een vergeefse poging tot toe-eigening

Tijdens de Tweede Wereldoorlog leefde Chanel in het Ritz-hotel in Parijs en onderhield ze een relatie met de Duitse officier Hans Günther von Dincklage. Ze probeerde de anti-Joodse nazi-rassenwetten te misbruiken om de volledige controle over Parfums Chanel op te eisen. Ze claimde dat het bedrijf door de gevluchte Wertheimers was achtergelaten en dat de rechten daarom aan haar toekwamen.

De broers Wertheimer waren haar echter te slim af geweest. Voordat ze naar de Verenigde Staten vluchtten, hadden zij hun aandelen tijdelijk en in het geheim overgedragen aan een niet-Joodse Franse zakenman (Felix Amiot), een zogenaamde schijnoverdracht om confiscatie te voorkomen. Na de bevrijding gaf Amiot de aandelen weer terug aan de familie Wertheimer. Chanels poging om via de nazi-wetgeving het alleenrecht op te eisen mislukte hierdoor volledig.

Nawoord: Een bijzondere cirkel

Na de oorlog legden Chanel en Pierre Wertheimer alsnog de bijl neer; ze begrepen dat hun lotsbestemmingen aan elkaar verbonden waren. Chanel wist als ontwerpster een grandioze comeback te maken in de jaren vijftig.

De geschiedenis heeft bovendien een opmerkelijke wending genomen voor de erfgenamen van de broers Wertheimer, die destijds nauw betrokken waren bij de oprichting van Chanel Parfum en hierbij een meerderheidsbelang van 70% verkregen. Hun nazaten bezitten via holdingmaatschappijen nog steeds een substantieel belang in de onderneming en behoren heden-ten-dage tot de invloedrijkste krachten achter de schermen van de Franse couture.